เรียงร้อยเล่าขาน ตำนานบ้านควน (ว่าด้วยภาษามาลายูกับคนบ้านควน) ภาษามาลายู เป็นเอกลักษณ์ที่โดดเด่นที่ชาวบ้านควนใช้สื่อสารกันในสมัยอดีต เดิมคนบ้านควนที่ใช้ภาษามลายูถิ่นนี้เป็นชาวไทยมุสลิมเชื้อสายมลายู เพราะในประวัติศาสตร์เมืองไทรบุรี ปะลิส และสตูลต่างเคยมีความสัมพันธ์แนบแน่น ฉันบ้านพี่เมืองน้องกันมาก่อน ทำให้บางหมู่บ้าน บางตำบลของสตูล เช่น ตำบลเจ๊ะบิลัง, ตำบลตำมะลัง, ตำบลปูยู ตำบลฉลุง และตำบลบ้านควน พูดภาษามาลายูได้ แต่ปัจจุบันแม้ผู้ใช้ภาษาจะมีน้อยลง แต่อิทธิพลของภาษามลายูถิ่นที่มีอยู่เดิมนี้ มีปรากฏให้เห็นอยู่ในปัจจุบัน เช่น บ้านลูโบะบาตู (แปลว่า แอ่งหิน ) บ้านสุไหงมาตี (แปลว่า บ้านคลองตาย), คลองมำบัง (แปลว่า คลองสวยงาม), ลูโบะการายี (การายี แปลว่า ต้นหยี) และกัมปงฆวก (แปลว่าหมู่บ้านที่มีเนิน ) เป็นต้น สมัยในอดีตชาวบ้านควนร้อยละ 100 ใช้ภาษามาลายูในการติดต่อสื่อสาร เป็นภาษาแรกและเป็นภาษาที่สอง แต่ปัจจุบันมีการพูดภาษามาลายูน้อยมาก ในช่วงระยะเวลาไม่ถึงหนึ่งร้อยปีชาวบ้านควนก็ลืมภาษามลายูถิ่นของตน เด็กและเยาวชนที่มีอายุต่ำกว่า 15 ปี น้อยคนมากที่จะพูดภาษามลายูถิ่นได้ ด้วยเหตุผลทางภูมิศาสตร์ที่ต้องติดต่อกับสงขลามากกว่าเมืองไทรบุรี ประกอบกับมีการเรียนการสอนภาษาไทยกันในโรงเรียน แม้กระทั้งศูนย์การศึกษาอิสลามประจำมัสยิด (ตาดีกา) เกือบทุกแห่ง ได้เปลี่ยนแปลงหลักสูตรการเรียนการสอนเป็นภาษาไทย เมื่อ 30 ปีที่แล้ว ผู้เขียนมีโอกาสได้เรียนตาดีกา ที่มีหลักสูตร และหนังสือเรียนที่เป็นภาษามาลายูยาวี แต่ปัจจุบันหลักสูตรเหล่านั้นได้หายไป ทำให้เด็ก ๆ ไม่มีโอกาสได้เรียนรู้และใช้ภาษามาลายู อนาคตเป็นไปได้ที่วัฒนธรรมภาษามาลายูของบ้านควนจะถูกหลงลืม และสูญสลายหายไป หากเราไม่คิดหาวิธีที่จะอนุรักษ์วัฒนธรรมภาษามาลายู เพื่อสืบทอดคงไว้ให้ลูกหลานเราต่อไป ซึ่งเป็นสิ่งที่น่าเสียดายยิ่งนัก เพราะภาษาลายูเป็นภาษาอาเซียนที่ใช้กันมากที่สุด และใช้สื่อสารในประเทศอาเซียนหลายประเทศ ในปัจจุบัน มีประชากรพูดภาษามาลายูประมาณ 300 ล้านคน (จากจำนวนประชากรในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ราว 650 ล้านคน) เป็นภาษาที่มีคนพูดได้มากที่สุดในอาเซียน ภาษามลายูยังเป็นภาษาทางการที่ใช้ในประเทศมาเลเซีย อินโดนีเซีย สิงคโปร์ และบรูไน โดยในประเทศมาเลเซียและอินโดนีเซีย ภาษามลายูจะมีชื่อเรียกว่า ภาษามาเลเซียและภาษาอินโดนีเซียตามลำดับ ส่วนในประเทศสิงคโปร์และบรูไนเรียกว่าภาษามลายู อีกทั้งภาษาดังกล่าวยังเป็นภาษาของคนกลุ่มชาติพันธุ์มลายูในภาคใต้ของประเทศไทยด้วย การที่ภาษามาลายู เป็นภาษาที่ใช้มากที่สุดในอาเซียน ทำให้ประเทศจีนเห็นความสำคัญของภาษามาลายู และได้บรรจุวิชาภาษามาลายูในหลักสูตรการเรียนการสอนในโรงเรียน เพื่อใช้ในการติดต่อประสานงานทางธุรกิจกับประเทศอาเซียนหลายประเทศที่มีประชากรพูดภาษามาลายู แต่ในทางกลับกัน พวกเราชาวบ้านควนโดยแท้ กลับไม่เห็นความสำคัญของภาษามาลายูเชียวหรือ ? เป็นคำถามที่ไม่ต้องการคำตอบ แต่ขอให้ผู้อ่านตอบคำถามกับตนเอง ว่าเราจะอนุรักษ์ภาษามาลายูที่อยู่คู่บ้านควนมาหลายร้อยปีได้อย่างไร ? แต่หากทุกท่านอ่านแล้วมีข้อเสนอแนะดี ๆ มีวิธีการต่าง ๆ เพื่อจะให้วัฒนธรรมภาษามาลายูคงอยู่คู่บ้านควนเราตลอดไป ก็สามารถเสนอมาได้เลยนะคะ Cr.uvta กองการศึกษา อบต.บ้านควน ขอบคุณรูปภาพ อดีตกำนันฮาเฉ็ม บินสอาด